Spomenik u Jankinoj padini predstavlja jedno od najznačajnijih spomen-obeležja Prvog svetskog rata u jugoistočnoj Srbiji, posvećeno stradanju srpskih sveštenika koje su bugarske okupacione vlasti streljale u noći između 12. i 13. novembra 1915. godine. Ovaj tragični događaj desio se na mestu zvanom Jankina padina, u blizini sela Kremenica kod Bele Palanke, gde je 20 sveštenika i jedan oficir iz niškog i pirotskog kraja izgubilo život u brutalnom činu bugarskog terora. Spomenik je podignut tek 1995. godine sa ciljem da sačuva sećanje na taj strašan događaj i da služi kao opomena budućim generacijama. Administrativno pripada opštini Bela Palanka u Pirotskom upravnom okrugu, a nalazi se na starom putu koji iz Bele Palanke vodi ka Pirotu. Spomenik je 1995. godine osveštao tadašnji vladika niški, a kasnije patrijarh srpski Irinej, što dodatno naglašava crkveni i nacionalni značaj ovog spomen-obeležja.
- Lokacija: blizu sela Kremenica, opština Bela Palanka
- Koordinate: 43.207824, 22.337064
- Godina podizanja: 1995. godine
- Spomenik podigli: potomci stradalih i crkvena opština
- Tip spomenika: Spomen obeležje
- Posvećen: Stradalim u Jankinoj padini
Spomenik se nalazi u jugoistočnoj Srbiji, na teritoriji opštine Bela Palanka, u neposrednoj blizini sela Kremenica. Smešten je tik uz stari put Bela Palanka – Pirot (put preko Ponora), što ga čini lako dostupnim posetiocima. Od samog centra Bele Palanke udaljen je oko 2,8 km, dok je od sela Kremenica udaljen približno 1,5 km. Do spomenika vodi asfaltni put, a u njegovoj blizini se nalazi i poznata česma na Golovršini, smeštena na padinama planine Stranje.
Spomenik u Jankinoj padini ima formu zaravnjene piramide sa metalnim krstom na vrhu, što mu daje prepoznatljiv i simboličan izgled. Cela konstrukcija je izlivena od betona, ali je spolja obložena kamenim pločama koje su iskopane sa ovog područja, što dodatno naglašava povezanost sa lokalitetom i autentičnost spomen-obeležja. Kamen korišćen za облицовку potiče sa terena gde se dogodio zločin, što daje dodatnu emotivnu i istorijsku vrednost spomeniku. Metalni krst na vrhu piramide simbolizuje hrišćansku veru i duhovnost stradalih sveštenika, dok sama piramidalna forma predstavlja stabilnost i trajnost sećanja. Spomenik se nalazi direktno pored puta, što omogućava lak pristup i vidljivost sa glavnog saobraćajnog pravca.
Na prednjoj strani spomenika nalazi se crna mermerna spomen-ploča sa uklesanim tekstom koji svedoči o tragediji. Kompletan tekst sa spomenika glasi:
Spomen obeležje sveštenomučenicima, braniocima srpstva, srpske pravoslavne vere, srpske zemlje, streljanim 12. novembra 1915. godine od bugarskih okupatora, kao upozorenje nastupajućim generacijama pravoslavnih vernika, da se nikada više ne ubijaju, već da se pomažu i žive u slozi i ljubavi.
- Dobrosav Marković okružni prota niški
- Jerom Kirijak Hilandarac starešina metoha niškog
- Jerom Jeronim Jeftić
- Luka Marjanović- paroh niški
- Jovan Z. Popović – paroh niški
- Jovan Đ. Janković- paroh niški
- Mirko Ć. Janković- paroh niški
- Sava Petković – paroh ćićevački
- Bogosav Petrović – paroh rogljevski
- Stojan Stamenković – paroh barbeški
- Dragutin Pešić – paroh jaglički
- Milan Miljković – paroh malčanski
- Svetozar Ilić – paroh humski
- Aleksa Jovanović – paroh pirotski
- Jordan Nenčić – paroh pirotski
- Stanko Kostić – jalovičko-izvorski
- Đorđe Jovanović – paroh rasnički
- Milan Popović – paroh zavojski
- Dragomir Jovanović – paroh sukovski
- Đorđe Pešić – paroh smrdanski
- Ilija Popović – paroh špajski
- Dušan Popović – paroh klisurski
- Milutin Mnković – paroh bošnjanski
- Dimitrije Atanasijević – paroh vranjski
- Krajanović poručnik 20-og puka
- Tasa Đorđević oficir 13-og pešad. puka iz Negotina
Leta Gospodnjeg 1995. Jankina padina
Istorijska napomena: Bugarske okupacione vlasti su nakon ulaska u Niš u oktobru 1915. godine sprovodile proces nasilne bugarizacije srpskog stanovništva. Sveštenici, učitelji i činovnici bili su prvi na meti, pošto su se najaktivnije suprotstavljali skrnavljenju manastira, crkava i spomenika, kao i uvođenju propovedi i nastave na bugarskom jeziku. Zločin u Jankinoj padini predstavlja jedan od najmračnijih trenutaka u istoriji bugarskog terora nad srpskim civilima tokom Prvog svetskog rata. Posle Drugog svetskog rata, ovaj događaj je bio gotovo zabranjena tema zbog odnosa sa susednom državom, što je rezultiralo time da je spomenik podignut tek 1995. godine, a većina mlađih generacija nije bila upoznata sa ovim stravičnim zločinom. O stradanju u Jankinoj padini možete pročitati nešto više na sledećem linku: Jankina padina 1915 – Stradanje srpskih sveštenika
