U srcu pirotskog kraja, na odroncima planine Padež iznad sela Petrovac, stoji nemi svedok revolucionarne istorije ovog kraja. Spomenik na Padežu podignut je u čast Nišavskog partizanskog odreda i pionira otpora protiv okupatora u Drugom svetskom ratu. Ovo mesto nije samo istorijska lokacija, već simbol slobodarskog duha naroda Ponišavlja. Podignut 1951. godine, decenijama je bio centralno mesto okupljanja boraca i omladine, čuvajući sećanje na sudbonosne odluke donete u gustim šumama Padeža tokom 1941. godine, kada je ovde organizovana borba za konačno oslobođenje zemlje.
- Lokacija: iznad sela Petrovac, grad Pirot
- Koordinate: 43.055739, 22.604961
- Godina podizanja: 07. Jul 1951. godine
- Spomenik podigli: Savez boraca NOR-a sreza nišavskog
- Tip spomenika: Spomen obeležje
- Posvećen: Nišavskom partizanskom odredu
Spomenik se od Pirota nalazi na udaljenosti od oko 14 km, a put vodi preko sela Petrovac. Do samog spomenika vodi asfaltni put koji je u solidnom stanju, ali treba biti oprezan jer je u poslednje vreme na pojedinim mestima put zarastao u granje, koje je sa strana znatno suzilo prolaz. Na poslednjoj deonici, tačnije poslednjih 500 metara, asfalt prestaje i prelazi u zemljani put. Zbog stanja puta i rastinja, preporuka je da se automobil parkira ranije i da se poslednjih 600 metara pređe pešaka do samog vrha i spomen-obeležja.
Spomenik je izgrađen u stilu socrealističke memorijalne arhitekture, karakteristične za period nakon Drugog svetskog rata. Konstruisan je od tesanog kamena i betona, robusnog je izgleda i sastoji se iz više nivoa. Postolje spomenika čine tri široke stepenice koje mu daju stabilnost i monumentalnost. Centralni deo čini masivni kameni blok u obliku stele, koji je sa strana uokviren dekorativnim stubovima. Na samom vrhu spomenika dominira crvena petokraka zvezda, dok se sa strana nalaze dva manja ukrasna elementa u obliku baklji ili stilizovanih pupoljaka. Materijal je prirodni kamen koji se uklapa u planinski ambijent, a prednja strana je pažljivo obrađena kako bi nosila natpis urezan u kamenu i istaknut bojom.
Tekst na spomeniku je ispisan ćiriličnim pismom i glasi:
NIŠAVSKI SMO MLADI PARTIZANI
MI VOLIMO SVOJ RODNI KRAJ
NA OVOM ISTORIJSKOM MESTU NA INICIJATIVU KPJ 1941. GOD. OKUPILI SU SE NAJBOLJI SINOVI OVOGA KRAJA KOJI SU POČELI SA ORGANIZOVANJEM BORBE PROTIV POROBLJIVAČA NAŠE ZEMLJE NEMAČKO-BUGARSKIH FAŠISTA.
SA OVOGA MESTA ODLAZILI SU STOTINE I STOTINE BORACA OVOGA KRAJA U PARTIZANSKE ODREDE I NARODNOOSLOBODILAČKU VOJSKU, A NAROČITO 1943. I 1944. GOD. BOREĆI SE JUNAČKI ZA KONAČNO OSLOBOĐENJE NAŠE ZEMLJE.
7 JUL 1951. GOD. SAVEZ BORACA NOR SREZA NIŠAVSKOG
